Astrologia, Tarot i Kabała oraz ich powiązania w świetle nowożytnych interpretacji cz I

 

Poniższe ujęcie Drzewa Życia opiera się na interpretacji ezoterycznej rozwiniętej najpierw w kręgach chrześcijańskich badaczy, a następnie uzupełnionej przez dziewiętnastowiecznych ezoteryków. Nie jest to zatem rekonstrukcja Kabały(hebr. kabbalah oznacza przekazywanie) żydowskiej w sensie ścisłym, lecz jej późniejsze przekształcenie, w którym połączono ją z astrologią i Tarotem. Kabała, o której tu mowa, zachowuje język hebrajski i podstawowe pojęcia wywodzące się z tradycji żydowskiej, jednakże nie jest elementem życia religijnego judaizmu, lecz częścią zachodniej tradycji ezoterycznej.

W Księdze Rodzaju czytamy: „I rzekł Bóg: niech się stanie… i stało się”. Akt stwórczy dokonuje się przez słowo. Tradycja kabalistyczna wykonała krok dalej i zaczęła pytać, co właściwie oznacza to w praktyce. Skoro Bóg stwarza przez słowo, a słowo składa się z liter, to litery nie są jedynie znakami zapisu, lecz zasadami kształtującymi rzeczywistość. Dlatego w pismach kabalistycznych pojawia się przekonanie, że świat został uformowany poprzez litery i liczby.

Z tego samego sposobu myślenia wyrasta system sefirot, rozumianych jako stopnie emanacji boskiego światła. Światło „schodzi” od jedności ku niższym poziomom istnienia. Człowiek może jednak odwrócić ten ruch, wznosząc się od tego, co konkretne, ku temu, co stanowi źródło.

Zanim jednak Drzewo Życia ( (ec chajim) przyjęło znaną dziś formę, w wyobrażeniu kabalistów istniał model kosmosu zapisany alfabetem hebrajskim. W tradycji kabalistycznej pojawia się przekonanie, że święte litery hebrajskie istniały przed aktem stworzenia. Podzielono je na trzy litery matki, siedem liter podwójnych i dwanaście liter prostych.

W tym miejscu zaczyna się napięcie między tradycją a późniejszymi interpretacjami. W Kaba­le żydowskiej związki te mają charakter symboliczny i nie zawsze przyjmują formę zamkniętych tabel. W ujęciu ezoterycznym zostają one uporządkowane systemowo. Planety przypisuje się zarówno sefirotom, jak i niektórym ścieżkom, natomiast znaki zodiaku i żywioły przyporządkowuje się ścieżkom między sefirotami. Trzy litery matki wiązano z podstawowymi zasadami kosmicznymi, siedem liter "podwójnych" (czyli czytanych na dwa sposoby, zależnie od słowa) z planetami, a dwanaście prostych ze znakami zodiaku.

Mamy tu zatem podwójne powiązanie z planetami: przez sefiroty oraz przez niektóre ścieżki pomiędzy nimi. Żywioły i znaki zodiaku również zostają przypisane ścieżkom.

Trzy litery matki odpowiadają trzem podstawowym zasadom. Alef, א, łączona jest z powietrzem – ruach, czyli tchnieniem, duchem i wiatrem. Mem, מ, odpowiada wodzie(hebr. maim). Szin, ש, związana jest z ogniem(hebr esz). Pojawia się tu pytanie o ziemię. W tym ujęciu nie jest ona pierwotnym żywiołem, lecz rezultatem i utrwaleniem pozostałych zasad. To, co materialne, pojawia się na końcu procesu, a nie na jego początku. Dlatego w późniejszych interpretacjach to, co trwałe i uformowane, bywa łączone raczej z Saturnem niż z osobną „literą ziemi”. Saturn w astrologii klasycznej odpowiada za ograniczenie, strukturę i nadanie formy.

Na dalszym etapie sefiroty zaczęto wiązać z porządkiem planetarnym. Bina odpowiada Saturnowi, Chesed Jowiszowi, Gewura Marsowi, Tiferet Słońcu, Necach Wenus, Hod Merkuremu, a Jesod Księżycowi. Jest to układ zgodny z klasycznym porządkiem planet, od najwyższej sfery Saturna do najbliższego Ziemi Księżyca. Należy jednak pamiętać, że takie uporządkowanie w formie jednej, spójnej tabeli jest wynikiem późniejszej systematyzacji, a nie jednoznacznego przekazu źródłowego.

W późniejszej tradycji okultystycznej pojawiły się także przypisania Chochmy do Urana, a Keter do Neptuna. Nic dziwnego skoro włączono planety za Saturnem do astrologii to znalazły swe miejsce także w Drzewie Życia.

Natomiast w XIX wieku Hermetyczny Zakon Złotego Brzasku połączył dwadzieścia dwa Wielkie Arkana Tarota z dwudziestoma dwiema ścieżkami Drzewa Życia.

W kabalistycznym ujęciu rzeczywistość nie jest jednorazowym aktem stworzenia, lecz procesem przebiegającym etapami. Najniżej znajduje się poziom działania, czyli to, co już istnieje i się realizuje. Wyżej poziom formowania, gdzie nadawany jest kształt i struktura. Jeszcze wyżej poziom stworzenia, czyli zaistnienie idei. Na samym szczycie znajduje się poziom emanacji, gdzie jest czysta Jedność.

To, co widzimy jako gotową rzecz, jest końcem procesu, a nie jego początkiem. Każda forma ma swoje źródło wyżej: najpierw jako zasada, potem jako idea, następnie jako struktura, a dopiero na końcu jako rzeczywistość materialna.

Sefiroty opisują właśnie te etapy. Nie są rzeczami ani miejscami w dosłownym sensie, lecz sposobami, w jakie Jedność przechodzi w wielość. Keter oznacza Koronę, Chochma Mądrość jako impuls, Bina Zrozumienie jako nadanie formy. Chesed to rozszerzenie, Gewura ograniczenie, Tiferet harmonia. Necach oznacza działanie i trwałość, Hod porządkowanie i rozumienie, Jesod przekazanie, a Malkut konkretną realizację.

Szczególne miejsce zajmuje Daat, czyli Wiedza. Nie jest ona klasyczną sefirą, lecz stanem połączenia. Pojawia się wtedy, gdy impuls Chochmy i zrozumienie Biny rzeczywiście się spotykają.

Proces ten działa w dwóch kierunkach. Rzeczywistość powstaje poprzez stopniowe zstępowanie, natomiast człowiek może powracać ku źródłu poprzez poznanie i uporządkowanie. Dlatego przejścia na Drzewie Życia nie są drogami jednokierunkowymi.

W układzie sefirot widoczna jest także zasada równowagi. Impuls i forma prowadzą do poznania. Rozszerzenie i ograniczenie znajdują równowagę w harmonii. Działanie i porządek umożliwiają przekazanie dalej. Tiferet stanowi centrum tego układu i punkt integracji.

To rozróżnienie jest konieczne, aby nie pomieszać porządków. Żywioły nie znaczą tego samego co planety, planety nie znaczą tego samego co znaki, a karty Tarota nie są prostym obrazem sefirot. Każdy z tych systemów opisuje inny aspekt rzeczywistości.

Ta część jest wprowadzeniem, z konieczności więc jest nieco uproszczona. Celem moim jest naszkicowanie podstaw, na których oparły się późniejsze rodzaje Kabały.

Bibliografia

Kabała żydowska i jej interpretacje:

• Gershom Scholem, Kabała i jej symbolika, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2020
• Marc-Alain Ouaknin, Tajemnice kabały, Wydawnictwo Cyklady, Warszawa 2006

Kabała hermetyczna i tradycja ezoteryczna:

• Dion Fortune, Mistyczna Kabała, Wydawnictwo KOS, Warszawa 2020
• Frater Barrabbas, Magiczna kabała, Wydawnictwo Illuminatio, Białystok 2024
• Ewgenij Kolesow, Wprowadzenie do magii, Wydawnictwo Ars Scripti 2